Woda lecznicza

Głównym czynnikiem leczniczym sanatorium jest unikalna woda mineralna ze złoża w uzdrowisku „Cisa Górska”, wydobywana z własnej studni artezyjskiej. Jest to woda o niskiej zawartości węglanów, arsenowa, o niskiej mineralizacji, wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowo-wapniowa, chłodna, o zwiększonej zawartości kwasu metaborowego.

Woda sanatorium „Cisa Górska” to jedyna naturalna mineralna woda arsenowa na Ukrainie. Zawiera niepowtarzalne mikroelementy wartościowe, cechuje się unikalnymi właściwościami uzdrawiającymi, dzięki czemu korzystnie się wyróżnia na tle wód o podobnym składzie.

Lecznicze wody mineralne zawierające arsen od lat są stosowane w uzdrowiskach światowych w różnych postaciach: do picia, do kąpieli, jako zraszania, natrysk, aerozole, inhalacje, do masażu podwodnego. Woda o podobnym składzie jest w uzdrowiskach we Francji (La Bourboule), Niemczech (Dürkheim), we Włoszech (Roncegno i Levico), Czechach (Mariańskie Łaźnie). Najbardziej rozpowszechnione jest zewnętrzne stosowanie wód leczniczych w postaci kąpieli. Wykazują wysoką skuteczność w leczeniu chorób układu ruchowego, układu nerwowego, chorób tarczycy (nadczynność tarczycy), schorzeń układu przemiany materii (dna moczanowa), schorzeń ginekologicznych.

Arsen ma wielkie znaczenie biologiczne dla normalnego funkcjonowania ludzkiego organizmu i cechuje się wartościowymi właściwościami farmakologicznymi pod warunkiem stosowania małych dawek. Od głębokiej starożytności arsen znany jest jako środek terapeutyczny. W niskich dawkach arsen wykazuje  tonizujące i ogólnie wzmacniające działanie na organizm: zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, poprawia trawienie. Pod jego wpływem zwiększa się stężenie hemoglobiny, liczba erytrocytów w krwi, jednocześnie obniża się przemiana azotowa (ograniczenie procesu rozpadu białek), ułatwia się przyswajanie fosforu i azotu. Ten pierwiastek polepsza ogólne samopoczucie oraz wzmacnia odporność organizmu.

Średnia zawartość arsenu w organizmie człowieka „o standardowej wadze” (70 kg) wynosi mniej, niż 0,1 g. Przy czym arsen rozkłada się w organizmie nierównomiernie. Największe stężenia tego mikroelementu występuje w tkance mózgowej, mięśniach i narządach z rozwiniętą warstwą mięśniową, a mianowicie  w sercu, krtani, pochwie, macice, pęcherzu moczowym, języku. Występowanie podwyższonych stężeń arsenu w nerwowej i mięśniowej tkankach związane jest z typem ich nakładów energetycznych, między innym z procesem myślenia oraz pracą mechniczną. Już sama nazwa „arsen” w języku greckim znaczy „silny”, „bojowy”, co odzwierciedla jego podstawową właściwość związaną z aktywnością mięśniową i psychiczną, z optymalizacją właściwego wykorzystania energii przez komórki organizmu.

Kiedy jony arsenu trafiają do organizmu, w tym przez skórę przy zastosowaniu zewnętrznym, dzięki wysokiej aktywności biologicznej uczestniczą one w reakcjach enzymatycznych oddychania tkankowego, zmniejszając ich intensywność i poziom utleniania wolnorodnikowego. W wyniku tego następuje zwiększenie potencjału energetycznego komórek i tkanek. Towarzyszy temu polepszenie funkcji ochronnych organizmu oraz pobudzenie układów troficznego (pokarmowego) i adaptacyjnego.

Na ogół działanie arsena wpływa na przebieg utleniających procesów zachodzących w tkankach, hamując je, poprawia przemianę materii. Według teorii Schulza-Binza, działanie związku arsenu na organizm tłumaczy się ciągłym „pobudzaniem” przemiany tlenowej, wynikającym z zachodzącej w tkankach przemiany kwasu arsenawego w kwas arsenowy, i przekształcenie ostatniego z powrotem do arsenawego. Przyjmuje się, że małe dawki arsenu uaktywniają nieznaczne ilości tlenu, i jako umiarkowane bodźce, poprawiają odżywianie i wzrost tkanek.

W oparciu o zgromadzone wiedzę i doświadczenie medyczne, arsen oraz wody mineralne zawierające ten pierwiastek są skutecznie stosowane do poprawy zarówno procesów utleniających, jak i procesów przemiany materii, zachodzących w tkankach.

Na świecie arsen znalazł najszersze zastosowanie jako środek tonizujący. Również sprzyja poprawie apetytu, stymuluje wydzielanie soku żołądkowego, zwiększa liczbę erytrocytów, hemoglobiny, wzmaga krwiotwórcze działanie żelaza, hamuje przemianę azotową, wspomaga przyswajanie azotu i fosforu. Następuje poprawa odżywiania całego organizmu.

Szczególne zainteresowanie stanowią pracy dotyczące badania wpływu arsenu i jego związków na organizm narażony na promieniowanie radioaktywne (D.I.Zielakowa, 1960 r.). Tak więc ustalono, że w przypadku skażenia organizmu polonem arsenian sodowy wykazuje pozytywny efekt terapeutyczny.

Mimo to, że naturalne wody mineralne zawierające arsen od wielu lat są stosowane w światowym lecznictwie uzdrowiskowym, ich właściwości balneologiczne wciąż jeszcze nie są w pełni zbadane.

Pierwsza praca naukowa w ZSRR, dotycząca badania wpływu wód mineralnych zawierających arsen na organizm ludzki została opublikowana w roku 1933. W roku 1976 w Centralnym Naukowo-Badawczym Instytucie Medycyny Uzdrowiskowej i Fizjoterapii ZSRR zostały przeprowadzone badania, których celem było eksperymentylne i kliniczne uzasadnienie stosowania wód arsenowych w celach leczniczych i zapobiegawczych. Badania właściwości balneologicznych wody mineralnej ze złoża w sanatorium „Cisa Górska”, znajdującym się we wsi Kwasy, zostały przeprowadzone przez Użhorodzki Oddział Odeskiego Instytutu Medycyny Uzdrowiskowej jeszcze w 1960 roku. Nieco później badania były kontynuowane przez М.D.Torochtina.

W wyniku tego ustalono, że arsen, zawarty w arsenowych wodach mineralnych, przedostaje się do organizmu zarówno przy stosowaniu wewnętrznym, jak i przy zewnętrznym - wchodząc do składu kąpieli mineralnych, wchłania się przez nieuszkodzoną skórę po upływie 2-3 godzin od zabiegu. Przedostając się do komórek organizmu, arsen pozytywnie oddziałuje na wewnątrzkomórkową przemianę materii. Zawartość arsenu i jego związków w organizmie wzrasta w trakcie leczenia. W poszczególnych przypadkach na powierzchni skóry arsen tworzy „płaszcz” ochronny.

Arsenowy „płaszcz” pokrywający powierzchnię skóry w pewnym stopniu zmniejsza impulsację z jej receptorów, co sprzyja regulacji procesów pobudzania i hamowania, przebiegających w ośrodkowym układzie nerwowym.

Specyficzne działanie arsenu, mineralnych wód arsenowych przy ich zastosowaniu zewnętrznym związane jest ze zmianą oddychania tkankowego. Kąpiel arsenowa w pierwszej kolejności posiada właściwości antystresowe, jej efekty są widoczne z reguły dopiero po zakończeniu kuracji kąpielowej. Antystresowe działanie uwarunkowane jest warstwą arsenu, blokującą receptory skóry. Ujawnienie efektów po zakończeniu kuracji wynika z akumulacji arsenu w trakcie leczenia kąpielowego oraz ze stopniowej zmiany przebiegu procesów energetycznych zachodzących w tkankach. Na skutek tego funkcje fizjologiczne organizmu dostosowują się do „odświeżonej” przemiany materii i w taki sposób normalizują się. To znaczy, następuje wzmocnienie właściwości adaptacyjnych organizmu oraz stabilizacja funkcji układów nerwowego, naczyniowego oraz wewnątrzwydzielniczego.

Efekt terapeutyczny kąpieli w wodzie mineralnej naszego sanatorium, zawierającej unikalny zestaw korzystnych dla zdrowia mikroelementów, gazów oraz soli, nie ogranicza się jedynie do działania arsenu. Balneologiczne zabiegi sprzyjają uaktywnieniu procesów nerwowych, odruchowych oraz neurohumoralnych, oddziałując dobroczynnie na organizm. Efektem jest skuteczne kompleksowe leczenie wodą mineralną całego ciała.

W pracy habilitacyjnej М.D.Torochtina (1973) udowodniono, że szczawy żelazisto-manganowo-arsenowe wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowe ze złóż Zakarpacia zaliczane są do specyficznych wód leczniczych o wysokiej skuteczności, szerokim zakresie działania leczniczego; są wskazania do ich zastosowania leczniczego lub zapobiegawczego w całym szeregu chorób.

Procesy neurologiczne i odruchowe zachodzące w organizmie pod wpływem kąpieli arsenowych, regulują hormony, pobudzają metabolizm w tkankach oraz osłabiają intensywność przebiegu wszelkiego rodzaju chorób zapalnych i alergicznych. Szczególnie pozytywny efekt odnotowano w leczeniu schorzeń narządów ruchu oraz obwodowego układu nerwowego.

Kąpiele arsenowe sprzyjają normalizacji przemiany materii nawet w takim trudnym schorzeniu jak przewlekła oraz mieszana dna moczanowa. Usprawniają funkcję układu „przysadka mózgowa - nadnercze”, wspomagają pracę wątroby i nerek. Czas trwania napadów dny moczanowej się skraca, słabnie intensywność tych napadów, następuje wydłużenie przerw między kolejnymi zaostrzeniami choroby. Wskutek oddziaływania naszych wód leczniczych pozytywny efekt terapeutyczny utrzymuje się 6 - 12 miesięcy.

Przy zapaleniach stawów wody arsenowe sprzyjają likwidacji zaburzeń metabolicznych, wspomagają funkcje ochronną i kompensacyjną, regulację przemiany materii, poprawiają zdolności ruchowe stawów.

Woda mineralna ze wsi Kwasy wykazuje pozytywne działanie terapeutyczne w leczeniu chorób obwodowego układu nerwowego. Seria zabiegów kąpielowych składa się zwykle z 12 -13 zabiegów. Celem oceny wpływu zastosowanego leczenia porównywany jest zakres zmian wskaźników elektrokardiograficznych oraz badań funkcjonalnych.

W przewlekłych stanach zapalnych żeńskich narządów płciowych z zaburzeniami funkcji jajników pod wpływem wód arsenowych następuje osłabienie intensywności klinicznego przebiegu choroby, normalizowanie ciśnienia tętniczego, podnosi się ogólny tonus organizmu, znikają bóle głowy.

Po zakończeniu kąpielowej kuracji arsenowej następuje zwiększenie zawartości kwasów rybonukleinowych w komórkach i przede wszystkim w cytoplazmie, zmiana zawartości kwasu askorbinowego i glikogenów. W przypadku miażdżycy tętnowej te wody zapobiegają tłuszczowej infiltracji wątroby, obniżeniu liczby lipoidów w blaszkach miażdżycowych tętnicy głównej, zmniejszają lipidozę tętnicy głównej.

Jedną z cech wyróżniających działanie lecznicze „kwasowkiej” wody mineralnej jest jej pozytywny wpływ na procesy krwiotwórcze oraz stymulacja produkcji hormonów tarczycy. Między innym pozytywne efekty notowane są w razie wtórnych niedokrwistościach z niedoboru żelaza nadczynności tarczycy. W takim przypadku liczba mineralnych kąpieli arsenowych nie powinna przekraczać w jednej serii 10-12 zabiegów.

Przy nadczynności tarczycy (lekka odmiana hipertyreozy) zaleca się zewnętrzne stosowanie wody mineralnej - seria 12-14 zabiegów.

Ponadto kliniczne badania eksperymentalne zastosowania mineralnych wód arsenowych ze złoża w uzdrowisku „Cisa Górska”, przeprowadzone w latach 1965-1973, potwierdziły możliwość wewnętrznego stosowania tych wód w leczeniu różnych schorzeń w warunkach klinicznych z kontrolowanym dawkowaniem. Wyniki i opis tych eksperymentów i badań zostały przedstawione w ponad 50 publikacjach naukowych, w tym w jednej pracy habilitowanej i trzech pracach doktorskich. Udowoniono, że unikalne właściwości naszej wody pozwalają istotnie rozszerzyć specjalizację leczniczo-zapobiegawczą sanatorium, wzbogacić istniejące technologie leczenia balneologicznego oraz skutecznie leczyć ludzi ze schorzeniami serca, układu hormonalnego, żeńskich narządów płciowych etc w przyszłości.

Powyższe jeszcze raz udowadnia, że lecznicza woda mineralna sanatorium „Cisa Górska” należy do cennych wód arsenowych w skali światowej. Swoim składem, zawartością mikroelementów, właściwościami leczniczymi nasza woda korzystnie się wyróżnia na tle światowych wód o zbliżonych właściwościach.